KİTAPLARI OLMAYAN BİLGE: NEŞET ERTAŞ

 

YAŞAM ÖYKÜSÜ

 

Bin dokuz yüz otuz sekiz cihana

Kırtıllar köyünde geldin dediler

Babama Muharrem, anama Döne

Dediysen atayı bildin dediler

 (N.Ertaş)

    UNESCO’nun ‘’Yaşayan İnsan Hazineleri’’ adında bir listesi var. Neşet Ertaş bu listeye 2009 yılında alınmış. Kültürel bir miras olarak görülmüş üstat. Peki biz bu kitapları olmayan bilgeyi ne kadar tanıyoruz?

  Abdal(nota bilmeden, gönül kulağıyla çalıp söyleyen gezgin sanatçılar) geleneğinin son büyük temsilcisi olan Neşet Ertaş, 1938 yılında Kırşehir’in Akpınar ilçesinde doğar. Babası Muharrem Ertaş, abdal geleneğinin önemli temsilcisi, bir bağlama ustasıdır. Neşet doğduğunda beşiğinin başında bağlama çalarak ona bir nevi ‘hoşgeldin’ der. Neşet bir daha kopamayacağı bağlamanın sesiyle işte o gün tanışır.

   Daha ilkokuldayken keman çalmayı öğrenir Neşet. Sonra zil, darbuka, cümbüş… Ama aklı hep bağlamadadır. Çünkü bağlama demek Muharrem Ertaş demektir. Neşet’in idolü babasıdır, onun gibi olmak ister hep. Bir gün kendi ağzından babası için şunu söyler: "Babamla ben aynı ruhun insanlarıyız, bugüne kadar ne öğrendiysem ondan öğrendim."

 

Dizinde sızıydı anamın derdi

Tokacı saz yaptı elime verdi

Yeni bitirmiştim üç ile dördü

Baban gibi sazcı oldun dediler

 

Anam döne ibikli’de ölünce

Tam beş tane öksüz yetim kalınca

Beşimiz de perişan olunca

Babamgile burdan göçek dediler

 

Yozgat’ın Kırıksökü Köyü’ne vardık

Bize ana yok mu diyerek sorduk

Adı arzu dediler bir ana bulduk

İşte bu anadır buldun dediler

(N.Ertaş)

 

   Anne Döne Ertaş, köy köy düğünlerde çalarak geçimlerini sağlayan Muharrem Ertaş’ı bekleyip Neşet’e ve kardeşlerine bakarak geçirir günlerini. Neşet’in bağlama aşkını da bildiğinden nehir kıyısında çamaşır yıkamak için kullanılan çamaşır tokacına, bulduğu bir teli takarak oyuncak bir bağlama yapar ve Neşet uzunca bir süre bu oyuncak bağlamayla vakit geçirir.

    Üstat 12 yaşındayken annesini kaybeder. Baba Muharrem Ertaş çocuklarını alır ve İç Anadolu’yu diyar diyar gezerek göçebe bir hayata başlar. Düğünlerde çalarak geçimlerini sağlamaya devam eder. Bu arada da Arzu adında bir kadınla evlenir.

    Neşet’in kardeşleri yeni anneleriyle büyürken, Neşet de babasıyla düğünlerde çalıp söylemeye başlar. İşte o düğünlerden birinde bir kıza sevdalanır. Babası kızı ister ama “Benim davulcuya, zurnacıya verecek kızım yok’’ denerek reddedilir istekleri. Tabi Neşet büyük bir hayal kırıklığı yaşar. O günü daha sonra şöyle anlatır: “…En açık örneği atasözü haline geldi. Kızı gönlüne bırakırsan ya davulcuya varır, ya zurnacıya. Davulcu zurnacı fakir olduğu için tabi vermezler. Ama gönül parayla satılır mı? İnsan parayla satılır mı? Kim kimi satıyor. Hiç kimse kimsenin değil, Hak katında herkes bir bireydir. Gönüle gem vurulamaz, gönül kimi severse de güzel odur…”

   Bu olay üzerine Neşet küser toprağına ve 14 yaşındayken alır sazı eline, düşer yollara. Bu zor ve sancılı günler, genç Neşet’in hayatındaki büyük değişimin de başlangıcıdır aslında. Kader ona yepyeni bir hayat hazırlamıştır ancak o henüz bunun farkında değildir…Yoldadır Derviş Neşet ve ilk durak Ankara’dır.

 

Ankara’da Veysel Usta’yı buldum

Epeyce eğleştim, evinde kaldım

Yüz lirayı verip bir yatak aldım

Etti isen böyle buldun dediler

(N.Ertaş)

    Ankara’da bir süre iş arayıp bulamayan Neşet Ertaş, sonunda bildiği işi yapmaya karar verir. Başka çaresi de yoktur zaten ya. Neşet’in tüm bildiği de çalıp söylemektir. Muhatabı gönül, muhabbeti aşktır. Başka işle meşgul iken, kara kuru çelimsiz gibi duran bu genç, eline sazı alınca adeta devleşiverir.

   Sesiyle karşısındakinin ruhuna, söyledikleriyle akla, manasıyla kalbe hitap eden bu ozan, TRT Ankara Radyosu’nun kapısına dayanır. Tabi kimse umursamaz Neşet’in çalma isteğini ve ilk gün eli boş döner evine. Ama inatçıdır bu genç. Diğer gün tekrar kapıya dayanınca ‘e çal bari’ derler. Sazı eline alan Neşet söylemeye başlayınca, stüdyoda büyük bir sessizlik olur.  O sese ve kendine has bağlamayı çalışına hayran kalırlar. O zamanlar Muzaffer Sarısözen'in yönettiği "Yurttan Sesler" programında, "Geleli gülmedim ben bu cihana" adlı bozlağı okuduktan sonra Neşet Ertaş'ın adı ülke genelinde duyulur. Takip eden 20 yıl boyunca, ayda iki kez bu programda “Mahalli Sanatçı” olarak çalıp söyleyecektir Ertaş.

    Neşet Ertaş’ın yolculuğu devam eder. Taşı toprağı altın olan İstanbul’a gitmeye karar verir ama bilet alacak parası bile yoktur. Otogarda çığırtkanlardan bileti kapmak için sabahtan akşama kadar bir gün boyunca çalıp söyler ve sonunda bir otobüsün en arkasında ayakta gidecek bileti kapar.

   Çok heyecanlıdır genç Neşet. İstanbul’a geldiğinde Sirkeci’deki plakçıların kapısını çalar sırayla. Neşet’in o yanık sesi Şençalar Plak’ın sahibi Kadri Şençalar’ın yüreğine dokunur. Kadri Şençalar, Neşet’in elinden tutar ve Beyoğlu Saz adlı bir mekânda iş bulur. ‘Neden Garip Garip Ötersin Bülbül’  adlı ilk plağı da, Şençalar Plak tarafından bu dönemde çıkar.

    Cüzi bir paraya çalıştığı bir işi vardır artık Neşet’in. İstanbul’da bulunduğu iki yıl boyunca öğle ve akşam yemeğini pavyonda yer, evine de yürüyerek gidip gelir. Bugünleri daha sonra şöyle anlatır: "Yaşadığım şehir İstanbul’un umurunda değildim, yapayalnızdım. Sıkça Zeki Müren’in; ‘Yaşamak zevki verir ruhuma sonsuz kederim’ dediği şarkısını dinler ağlardım."

     Bu zor geçen iki yılın sonunda Neşet Ertaş Ankara’ya döner. Gazinolarda çalıp söyler. Aynı zamanda da Ankara Radyosu’ndaki programa katılmaya devam eder, ‘Mahalli Sanatçı’ olarak. Neşet Ertaş ismi artık her yerde duyulmaya, her radyoda çalmaya, her masada söylenmeye başlar. Ve üstat Ankara gazinolarında çalarken gönlünü de Leyla adında bir güzele kaptırır. Leylasını bulan yağız Anadolu delikanlısını, mecnuna çeviren o güzel ama zorlu evlilik sürecini de bir sonraki yazımıza bırakalım…